لقب او باشد و محمد نامش . آن‌چنان‌كه در مقامات بهاء الدين آمده است جدش از مريدان و معتقدان خواجه محمد باباى سماسى شيخ صوفيان خواجگانى بوده است « 1 » ولى ظاهرا پدر بهاء الدين بدين شيخ ارادتى نمىورزيده است « 2 » . بنوشتهء رسالهء قنديه پدر بهاء الدين به « بابا صاحب سرمست » شهرت داشته و قبرش در سمرقند بوده است « 3 » . سه روز از ولادت بهاء الدين گذشته بود كه خواجهء سماسى با جمعى از مريدان به قصر هندوان مىرسند . جد بهاء الدين ، فرزندزاده ( بهاء الدين ) را به نزد خواجه مىبرد تا او را بركت دهد . و خواجهء سماسى ، بهاء الدين را به فرزندى « 4 » مىپذيرد . و مىگويد « او فرزند ماست ، ما او را قبول كرده‌ايم « 5 » » . و ياران را بشارت مىدهد كه اين فرزند « مقتداى روزگار گردد » « 6 » . در هژده سالگى همسر گزيد « 7 » . و در همين اوان درك صحبت خواجه محمد باباى سماسى را كرد « 8 » . و پس از مرگ سماسى ( سال 755 ) ، جدش او را به سمرقند

--> ( 1 ) - انيس الطالبين ورق b 4 . ( 2 ) - بقرينهء داستان منقول در انيس الطالبين ورق b 6 - a 7 . ( 3 ) - قنديه . تصحيح ايرج افشار ( تهران 1334 ) / 4 ، 91 . ( 4 ) - در سلسلهء خواجگان و نقشبنديان ( و ظاهرا پاره‌اى از صوفيان ديگر ) سنتى بوده است كه مشايخ برخى از طالبان را به فرزندى مىپذيرفته‌اند و در تربيت و ارشاد آن فرزند خواندگان مىكوشيده‌اند . يعقوب چرخى در اشاره بدين روش مىگويد : « . . . حضرات خواجگان طالبان را به فرزندى قبول مىكنند . پس اصحاب ايشان ادعياى [ : فرزند خواندگان ] ايشان باشند » . و اين را تبعيتى از سنت رسول اكرم مىداند كه زيد بن حارثه را فرزند خود خوانده بود ( رسالهء انسيه . نسخهء بودليان ورق a 4 ) ، البته اين سنت قبل از اسلام نيز در ميان عرب رايج بوده است . غير از بهاء الدين از مشايخ ديگر اين سلسله كه فرزند خوانده بوده‌اند ، امير كلال است كه محمد باباى سماسى او را به فرزندى پذيرفت و ديگر علاء الدين عطار است كه فرزند خواندهء بهاء الدين نقشبند بود ( رشحات / 43 ، 80 ) . و از ديگران مير مخدوم نيشابورى است از شعرا و صوفيهء عصر تيمورى كه فرزند خواندهء سيد قاسم انوار بود ( مجالس النفائس / 184 ) . ( 5 ) - انيس الطالبين b 4 . قدسيه / 9 . نفحات الانس / 380 - 381 . ( 6 ) - انيس الطالبين / a 5 . ( 7 ) - ايضا / a 5 ، b 6 - a 7 . ( 8 ) - ايضا / a 5 - b 6 . نفحات / 381 .